De discussie over het grensprotocol tussen Suriname en Frankrijk mag niet worden gereduceerd tot een politiek conflict binnen de coalitie. Daarvoor zijn de nationale belangen te groot. Het gaat om de territoriale rechtszekerheid van Suriname, de veiligheid en economische ontwikkeling van het grensgebied, de relatie met Frankrijk én de rechten en bestaanszekerheid van de inheemse en tribale gemeenschappen langs de Marowijne- en Lawarivier.

De Vereniging Surinaams Bedrijfsleven (VSB) erkent het strategische belang van het protocol. Een duidelijk vastgestelde en internationaal erkende grens is geen administratief detail, maar een basisvoorwaarde voor goed bestuur, rechtszekerheid, veiligheid, investeringen en duurzame economische ontwikkeling. Tegelijkertijd kan ratificatie geen blanco cheque zijn. Waar fundamentele zorgen bestaan over de gevolgen voor lokale gemeenschappen, moeten die inhoudelijk worden beantwoord en juridisch en bestuurlijk worden gewaarborgd.

Wat regelt het protocol?
Het protocol bouwt voort op het Verdrag van Parijs van 1915 en trekt de grensregeling door over de Marowijne- en Lawarivier. Als uitgangspunt wordt de middellijn bij normale waterstand gehanteerd. Daarnaast wordt de grens digitaal vastgelegd aan de hand van coördinaten. Die gedigitaliseerde grenslijn wordt permanent en kan slechts met instemming van beide landen worden gewijzigd.

Daarmee biedt het protocol een belangrijk voordeel: het vermindert onzekerheid over de vraag tot welk grondgebied eilanden en delen van de rivier behoren. Juist die onduidelijkheid heeft in het verleden geleid tot incidenten, spanningen en onzekerheid over de bevoegdheden van politie, douane, leger en andere overheidsdiensten.

Het protocol bevat bovendien een geschillenregeling. Indien een geschil niet langs diplomatieke weg kan worden opgelost, kan het overeenkomstig het Verdrag van 1915 aan het Permanente Hof van Arbitrage in Den Haag worden voorgelegd. Ook dat versterkt de rechtszekerheid: conflicten hoeven niet te worden beslecht door politieke druk of eenzijdig optreden.

Belangrijk is eveneens dat het protocol uitdrukkelijk geen afbreuk doet aan de nog te voeren onderhandelingen over het zogenoemde vierde grensdeel, het gebied vanaf de samenvloeiing van de Lawa, Litani en Marowini richting Brazilië. Suriname moet er streng op toezien dat ratificatie van dit protocol zijn rechtspositie in dat nog onopgeloste grensvraagstuk op geen enkele wijze verzwakt.

Economische en maatschappelijke betekenis
Aan het protocol is een gezamenlijke verklaring verbonden over het beheer van de rivieren en de ontwikkeling van het grensgebied. Daarin worden belangrijke terreinen voor samenwerking genoemd:

  • bestrijding van grensoverschrijdende criminaliteit, illegale goudwinning, mensenhandel, drugshandel en smokkel;
  • informatie-uitwisseling tussen politie, leger, douane en veiligheidsdiensten;
  • veilige navigatie en betrouwbaar vervoer van personen en goederen;
  • bescherming van de oeverbevolking en toezicht op waterstanden;
  • bestrijding van vervuiling en bescherming van biodiversiteit en waterkwaliteit;
  • modernere en duurzamere goudwinning, met bijzondere aandacht voor het terugdringen van kwik en cyanide;
  • versterking van gezondheidszorg en onderwijs in het grensgebied;
  • bevordering van handel, toerisme, voedselzekerheid, bosbouw, houtverwerking en gezamenlijke industriële activiteiten;
  • het vergemakkelijken van het verkeer van de oeverbevolking.

Voor het bedrijfsleven zijn vooral rechtszekerheid, veilige vaarwegen, betere grenscontrole en voorspelbare regels van groot belang. Zij kunnen legale handel bevorderen, eerlijke concurrentie ondersteunen en investeringen in toerisme, landbouw, transport, houtverwerking en andere economische activiteiten mogelijk maken.

VSB waarschuwt echter voor overspannen verwachtingen. De gezamenlijke verklaring bevat voornamelijk intenties. Zij creëert nog geen volledig operationeel systeem voor handel, grensverkeer, mijnbouw, investeringen of gemeenschapsbescherming. In de verklaring staat juist dat verschillende onderdelen later door specifieke overeenkomsten en verdragen moeten worden uitgewerkt. De economische voordelen ontstaan dus niet automatisch door ratificatie. Zij vereisen concrete uitvoeringsafspraken, voldoende budget, sterke instituties, effectief toezicht en aantoonbare betrokkenheid van de lokale bevolking.

Lokale rechten mogen geen voetnoot worden
De bezwaren vanuit inheemse en tribale gemeenschappen moeten serieus worden genomen. De rivier is voor hen niet alleen een landsgrens, maar een leefgebied, vervoersroute, economische bron, culturele ruimte en onderdeel van hun identiteit.

Die erkenning is belangrijk, maar op zichzelf onvoldoende. De overheid moet concreet aangeven:

  • welke traditionele gebruiks- en toegangsrechten juridisch worden gegarandeerd;
  • hoe vrij verkeer van oevergemeenschappen in de praktijk wordt geregeld;
  • welke positie traditionele gezagsdragers krijgen bij het rivierbeheer;
  • hoe gemeenschappen worden betrokken bij besluiten over mijnbouw, infrastructuur, natuurbeheer en economische projecten;
  • welke klachten- en beroepsmogelijkheden beschikbaar zijn;
  • hoe wordt voorkomen dat strengere grenshandhaving traditionele leefwijzen criminaliseert;
  • welke toezeggingen juridisch bindend zijn en welke slechts politieke intenties blijven.

Consultatie mag niet worden gebruikt als een formaliteit om een reeds genomen besluit te legitimeren. Werkelijke participatie betekent dat bezwaren aantoonbaar worden verwerkt, dat informatie begrijpelijk en tijdig wordt gedeeld en dat gemeenschappen ook na ratificatie een structurele positie krijgen in de uitvoering en monitoring.

Politieke geloofwaardigheid staat op het spel
Tegen deze achtergrond neemt de VSB kennis van het aangekondigde verzet van politici tegen ratificatie. Hun zorgen over de positie van inheemse en tribale gemeenschappen verdienen een inhoudelijke behandeling. Tegelijkertijd mag van iedere politieke leider consistentie en volledige openheid worden verlangd.

Indien een der partijen van standpunt veranderen, dienen zij helder uit te leggen welke nieuwe informatie, juridische analyse of consultatieresultaten tot die verandering hebben geleid. Een grensprotocol is te belangrijk om te gebruiken als instrument in een coalitieconflict of als gelegenheidspolitiek drukmiddel.

Ook de overige partijen kunnen zich niet achter algemeenheden verschuilen. VSB ziet daarom met bijzondere belangstelling uit naar de behandeling en uiteindelijke stemming in De Nationale Assemblée. De samenleving heeft het recht om te weten:

  • welke fracties vóór of tegen ratificatie zijn;
  • hoe ieder parlementslid stemt;
  • op welke juridische en inhoudelijke argumenten die stem is gebaseerd;
  • welke garanties vóór de stemming van de regering zijn geëist;
  • wie bereid is politieke verantwoordelijkheid te dragen voor de uitvoering na ratificatie.

VSB verwacht een openbare, gemotiveerde en controleerbare positiebepaling. Niet alleen de uitslag, maar ook het stemgedrag van partijen en individuele volksvertegenwoordigers zal duidelijk maken wie nationale belangen, gemeenschapsrechten en internationale betrouwbaarheid daadwerkelijk met elkaar weet te verbinden.

Het parlement staat voor een historische beslissing. Van de regering wordt overtuigende beantwoording verlangd. Van de politieke partijen wordt duidelijkheid verlangd. Van ieder DNA-lid wordt een inhoudelijk gemotiveerde stem verlangd.

VSB zal daarom niet alleen volgen óf het protocol wordt aangenomen, maar vooral wie waarvoor stemt, wie tegenstemt, welke argumenten daarvoor worden aangevoerd en welke concrete waarborgen uiteindelijk worden vastgelegd. Bij een grensvraagstuk van deze omvang moet politieke verantwoordelijkheid zichtbaar zijn. Juist nu moet blijken wie bereid is verder te kijken dan partijbelang en te handelen in het duurzame belang van Suriname en zijn bevolking.